Wat te doen in Alkmaar
Alkmaar weegt al sinds 1365 kaas en heeft sinds 1593 een kaasdragersgilde, en de vrijdagse markt gaat nog altijd op de oude manier. Het ligt veertig minuten van Amsterdam, en de stad rond het plein is de rest van de ochtend meer dan waard.
- Ongeveer veertig minuten vanuit Amsterdam
Waarom Alkmaar een kaasmarkt heeft
In 1365 kreeg Alkmaar het waagrecht, waardoor het plein de plek werd waar de kaas uit de omgeving werd gekeurd, geprijsd en verkocht. In 1612 had de Waag vier weegschalen, en op haar drukst, in de achttiende en negentiende eeuw, was de markt vier keer per week en liep hij door tot in de nacht.
Het kaasdragersgilde werd in 1593 opgericht en heeft nog altijd vier veemen, rood, geel, groen en blauw, onder leiding van een kaasvader met een oranje hoed. De dragers werken in paren en lopen in een vaste draf, de kaasdragersdribbel, die voorkomt dat een volle berrie gaat slingeren. De markt is tegenwoordig meer show dan handel, maar wel een getrouwe, en aan het afdingen is nooit iets verbeterd: koper en verkoper slaan elkaar op de handen tot ze het over de prijs eens zijn.
Het beleg dat de stad haar spreuk gaf
In 1573 belegerde een Spaans leger Alkmaar zeven weken lang. Op 23 september liet Willem van Oranje de dijken doorsteken, de ondergelopen landerijen dwongen de Spanjaarden op 8 oktober tot de aftocht, en Alkmaar werd de eerste Nederlandse stad die een Spaans leger wist te verdrijven. Het gezegde “Bij Alkmaar begint de victorie” stamt uit die tijd, en de stad viert de verjaardag nog elk jaar als Alkmaar Ontzet.
Even oriënteren
De markt neemt het Waagplein in beslag en al het andere ligt op een paar minuten afstand: het biermuseum en het Huis met de Kogel op twee minuten, de Grote Kerk op zeven, het Stedelijk Museum op acht en het Beatles Museum op ongeveer tien. Alkmaar heeft bovendien een stuk of zes verborgen hofjes, waaronder het Hof van Sonoy. Alleen het station, een kwartier naar het noordwesten, ligt verder.
Er een ochtend van maken
Op marktochtenden staat er rond het plein ook een ambachtsmarkt, en de kaasmarkt zelf is om één uur voorbij. Dan blijft de middag over voor de rest van de stad, of voor de kust: de stranden van Bergen en Egmond liggen een kort stukje rijden naar het westen, en de Zaanse Schans en de oude vissersdorpen aan het IJsselmeer liggen niet ver naar het zuiden en oosten. We zitten in Amsterdam en verzorgen dagtochten en transfers tegen een vaste prijs, en we plannen graag een ochtend rond de vrijdagmarkt. Stuur ons een WhatsApp en we noemen u de prijs voordat u ergens aan vastzit.
Wat te zien
-
De kaasmarkt
Op vrijdagochtend liggen in het seizoen zo'n 30.000 kilo Goudse en Edammer kaas in rijen op het Waagplein. Om tien uur luidt de bel, de kazen worden met een kaasboor gekeurd en koper en verkoper beklinken de koop met handjeklap. Daarna draven de kaasdragers van het gilde, in het wit en met strohoeden, de kazen op houten berries over het plein naar de Waag om te worden gewogen.
Tip van de chauffeur: Sta om half tien op het Waagplein. De kazen liggen dan al klaar, de dragers verzamelen zich vlak voor u bij de Waag en u kunt nog een plek vooraan vinden voordat om tien uur de bel gaat. Komt vrijdagochtend niet uit, dan is er in juli en augustus ook een markt op dinsdagavond.
-
De Waag
Het waaggebouw aan het plein begon als veertiende-eeuwse kapel en werd in de jaren 1580 tot waag verbouwd; de toren kwam er rond 1600 bij. Als het uur slaat, steken ruiters in de toren met hun lansen naar elkaar terwijl een houten trompetter blaast. Boven zit het Hollands Kaasmuseum, en de VVV zit in hetzelfde gebouw.
Tip van de chauffeur: Sta op het plein als het uur slaat, voor de ruiters, en ga daarna naar boven naar het kaasmuseum. Met touchscreens en films legt het uit wat er op de markt buiten eigenlijk gebeurt.
-
De Grote Kerk
De Grote of Sint-Laurenskerk, begonnen in 1470, heeft twee beroemde orgels: een koororgel uit 1511, dat geldt als het oudste bespeelbare orgel van Nederland, en een hoofdorgel uit 1645 met een kast ontworpen door Jacob van Campen, de architect van het Amsterdamse stadhuis, nu het Koninklijk Paleis.
Tip van de chauffeur: De openingstijden wisselen per seizoen en er worden ook evenementen gehouden, dus kijk het na voordat u erheen loopt, zeker buiten de zomer. Alkmaar heeft nog een tweede, katholieke Sint-Laurenskerk uit de jaren 1860, dus vraag naar de Grote Kerk. Hij ligt zeven minuten van het Waagplein.
-
De grachten en het Huis met de Kogel
Het oude centrum wordt doorsneden door grachten, en in het seizoen vertrekken er rondvaartboten vanaf de Mient. Een paar stappen van het Waagplein, in de Appelsteeg, staat het Huis met de Kogel, een van de laatste twee middeleeuwse houten huizen van Alkmaar, met een kanonskogel in de muur als herinnering aan het Spaanse schot dat het tijdens het beleg van 1573 trof.
Tip van de chauffeur: Kijk omhoog, net onder de dakrand, voor de kanonskogel. Het is twee minuten van het Waagplein en u loopt er makkelijk voorbij.
-
Het Beatles Museum
Een museum dat zichzelf het grootste Beatles-museum ter wereld noemt, in een gebouw aan de Pettemerstraat waar ook een museum over zeezenders en een over oude audio- en videoapparatuur in zitten.
Tip van de chauffeur: Het is een museum voor liefhebbers met eigen openingsdagen; aan het begin van de week is het dicht, dus kijk het na voordat u de tien minuten noordwaarts vanaf het Waagplein loopt. Is uw gezelschap niet al gek op de Beatles, dan kunt u dit als enige op deze lijst overslaan.
-
Het Nationaal Biermuseum
Een voormalige brouwerij naast het Waagplein, deels uit de zeventiende eeuw, sinds 1987 een museum, met twee eeuwen aan brouwgerei, bierkarren, affiches en flessen, en boven een proeflokaal.
Tip van de chauffeur: De kaasmarkt is om één uur afgelopen, en dit museum ligt twee minuten van de Waag en heeft een proeflokaal, dus het is de logische volgende stop.
Waar ligt het?
Veelgestelde vragen
Wanneer is de kaasmarkt in Alkmaar?
Elke vrijdag van de laatste vrijdag van maart tot de laatste vrijdag van september, van 10.00 tot 13.00 uur, op het Waagplein. In juli en augustus is er ook een avondmarkt op dinsdag, van 19.00 tot 21.00 uur. Tijden kunnen veranderen, dus kijk op de eigen website van de markt voordat u er een dag omheen plant.
Is de kaasmarkt echt of een show?
Een beetje van allebei. Het gilde, het handjeklap en het wegen volgen de oude werkwijze, maar tegenwoordig is de markt er vooral voor bezoekers en niet meer de manier waarop Nederland zijn kaas inkoopt. Dat maakt hem er niet minder om.
Hoeveel tijd heb ik nodig in Alkmaar?
Een ochtend voor de markt en de Waag, en daarna een uur of twee voor de Grote Kerk, de grachten en een van de musea. Alles op deze pagina ligt op zo'n tien minuten lopen van het Waagplein; alleen het station ligt verder.
Kunt u ons naar Alkmaar rijden?
Ja. We zitten in Amsterdam en rijden overal in Nederland naartoe, en Alkmaar ligt op ongeveer veertig minuten. Stuur ons op WhatsApp wat u in gedachten heeft, zeker als het om de vrijdagmarkt gaat, en we noemen u de prijs voordat u ergens aan vastzit.