Wat te doen in Edam en Marken
Edam gaf zijn naam aan een kaas en heeft zelf geen kaasboerderij meer; Marken was tot 1957 een eiland en voelt nog steeds zo. Twee oude Zuiderzeedorpen op een halfuur van Amsterdam, met Volendam ertussenin.
- Zo'n halfuur vanuit Amsterdam
Twee dorpen aan een zee die er niet meer is
Tot 1932 keken beide dorpen uit over de Zuiderzee, een arm van de Noordzee die bijna tot Amsterdam reikte. Edam is genoemd naar een dam in het riviertje de Ee, aangelegd rond 1230, en in de zestiende eeuw had het drieëndertig scheepswerven. Toen slibde de haven dicht, verdwenen de werven en moest de kaas — die hier tot 1922 werd verhandeld — het stadje dragen.
Marken ging de andere kant op. Het was een laag eiland dat overleefde door de huizen op werven te zetten, en toen er in januari 1916 een stormvloed over de Zuiderzee raasde, gingen sommige van die huizen toch om. Die storm gaf de aanzet tot de Afsluitdijk. De dijk sloot de zee in 1932 af, en in 1957 verbond een dam Marken met het vasteland; het is nu een schiereiland, en het voelt nog steeds als een eiland.
Op welke dag naar Edam
Edam is klein en heeft één grote dag: de kaasmarkt, op woensdagochtend in juli en augustus. Wilt u de kaasdragers en het handjeklap zien, ga dan op die dag, en ga vroeg. Wilt u dat niet, mijd die dag dan — op elke andere dag is hetzelfde plein rustig en heeft u de grachten, het museum en de scheve toren zonder drukte.
De kaas verdient een woord. Edammer is de bol met de rode waslaag, en hij was gemaakt om te reizen: hij rijpt goed en wordt harder in plaats van te bederven, en daarom ging hij mee op zee. Nederland maakt er zo’n 27 miljoen per jaar, en in Edam zelf is geen kaasboerderij meer. Koop hem gerust; verwacht alleen niet te zien hoe hij gemaakt wordt.
De twee combineren
Edam, Volendam, Monnickendam en Marken liggen als kralen aan een snoer langs de oude Zuiderzeekust, met Volendam in het midden — tien minuten van Edam, en in het seizoen met de boot naar Marken. Over de weg gaat u naar Marken via Monnickendam en dan over een dijk van drie kilometer. Volendam heeft een eigen gids, dus dat herhalen we hier niet.
Edam, Volendam en Marken samen zijn een makkelijke halve dag; met de Zaanse Schans erbij wordt het een hele. Regent het, dan zijn de twee musea het antwoord: het Edams Museum voor de kelder, het Marker Museum voor de geschiedenis en de klederdracht van het eiland.
Wat te zien
-
De kaasmarkt van Edam
Op woensdagochtend in juli en augustus wordt de Kaasmarkt nagespeeld zoals hij was voordat de echte handel in 1922 ophield: dragers in het wit met gekleurde strohoeden brengen de kazen op houten berries, kopers en verkopers slaan elkaar in de hand om de prijs — het aloude handjeklap — en de kazen worden gewogen in de Waag. Sinds 1989 wordt de markt weer voor bezoekers gehouden.
Tip van de chauffeur: Het is een naspel, en een goedmoedig naspel. Geef het twintig minuten bij de Waag en ga dan het stadje bekijken terwijl de rest nog staat te kijken.
-
Het Edams Museum en de drijvende kelder
Het oudste stenen huis van Edam, een koopmanshuis uit het midden van de zestiende eeuw aan het Damplein, nu een museum over het verleden van het stadje. De kelder is een losse bak die op het grondwater drijft, zodat hij met de Zuiderzee mee op en neer ging en nooit onderliep.
Tip van de chauffeur: Ga eerst de kelder in; daarvoor koopt u het kaartje. Volgens het plaatselijke verhaal liet een zeekapitein die het water miste hem bouwen, zodat hij het nog kon voelen bewegen.
-
De Speeltoren en de Kwakelbrug
De Speeltoren is een scheve gotische klokkentoren met carillon, het enige wat over is van een kerk die in 1882 werd afgebroken; in 1972 werd hij met staal gestut toen hij dreigde om te vallen. De Kwakelbrug is een smalle houten ophaalbrug uit de achttiende eeuw, een van de weinige wipbruggen die het stadje nog heeft, en gaat omhoog door aan een ketting te trekken.
Tip van de chauffeur: Ga op het kwartier in de Kleine Kerkstraat staan, waar de toren over de straat helt, als het carillon speelt. De Grote Kerk, honderd meter verderop, werd herbouwd na een brand door blikseminslag in 1601 en heeft 32 glas-in-loodramen.
-
De huizen van Marken op hun werven
Marken is een dorp van houten huizen in een groen zo donker dat het in de schaduw zwart lijkt, op heuvels die werven heten en die de eilanders opwierpen om boven het water te blijven. Veel ervan zijn rijksmonument. De stormvloed van januari 1916 blies er een paar volledig omver — de storm die de aanzet gaf tot de Afsluitdijk.
Tip van de chauffeur: Dit zijn woonhuizen, geen museumstukken — op Marken wonen zo'n 1.700 mensen — dus blijf op de paden en houd uw camera weg van de ramen.
-
Het Marker Museum
Een klein museum, geopend in 1983, over de geschiedenis van het eiland: de klederdracht, en hoe men leefde op een werf in een zee die steeds weer binnenkwam.
Tip van de chauffeur: Ga eerst naar binnen, voordat u door het dorp loopt. De werven en de klederdracht zeggen u daarna allebei meer.
-
Het Paard van Marken
Het Paard van Marken is een vuurtoren van 16 meter uit 1839 op de oostpunt van het schiereiland, aan het eind van een vlakke wandeling van zo'n twee kilometer vanaf het dorp. Hij is niet open voor bezoekers.
Tip van de chauffeur: Het gaat om de wandeling, niet om het gebouw: vlak en open, met niets tussen u en het Markermeer. Neem iets winddichts mee.
Waar ligt het?
Dagtochten die hierheen gaan
Molens & dorpen — drie stops
Onze meest geboekte volle dag. 's Ochtends werkende molens, tussen de middag haring aan de haven en 's middags het oude eilanddorp Marken — drie van de bekendste plekken van het land in één ontspannen tocht.
Cruise-excursies — Amsterdam & IJmuiden
Voor cruisepassagiers die aanleggen in Amsterdam of IJmuiden. Wij ontvangen u bij de terminal, brengen de hele dag door waar u maar naartoe wilt — molens, vissersdorpen, de tulpenvelden, Amsterdam zelf — en brengen u minstens een uur voor de uiterste inscheeptijd terug bij het schip.
Veelgestelde vragen
Wanneer is de kaasmarkt in Edam?
Alleen op woensdagochtend in juli en augustus. Het is een naspel van de markt die in 1922 ophield en in 1989 nieuw leven werd ingeblazen. De rest van het jaar is Edam een rustig stadje met een fraai plein, dus als de markt het doel van uw reis is, plan de dag dan rond een woensdag.
Is Marken de moeite waard als ik Volendam al heb gezien?
Ja, want het zijn heel verschillende plekken. Volendam is een havenfront met klederdrachtstudio's en restaurants; Marken is een rustiger dorp van houten huizen op werven, met een museum en een wandeling naar de vuurtoren. De meeste mensen doen allebei, in het seizoen met de boot ertussen.
Hoe komt u van Edam naar Marken?
Over de weg, via Volendam en Monnickendam en dan over een dijk van drie kilometer — de dijk die in 1957 een eind maakte aan het eilandbestaan van Marken. In het seizoen kunt u ook de boot vanuit Volendam nemen.
Kunt u ons naar Edam en Marken rijden?
Ja — we zitten in Amsterdam, en Marken is de laatste stop van onze hele dag langs de Zaanse Schans en Volendam. Edam ligt tien minuten verder dan Volendam, dus wilt u dat erbij, stuur ons dan een WhatsApp met wat u in gedachten heeft en we noemen u de prijs voordat u ergens aan vastzit.